Ndërsa Trump mban anën e Putinit, evropianët janë gjithnjë e më të gatshëm të angazhohen në bisedime të drejtpërdrejta me Rusinë, diçka që deri më tani kanë refuzuar ta bëjnë.
Pas muajsh hezitimi dhe grindjesh, Evropa po dërgon sinjalet e saj më të forta deri më tani, se është gati të flasë drejtpërdrejt me Rusinë për t’i dhënë fund pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës dhe për të vendosur të ardhmen e arkitekturës së sigurisë së kontinentit.
Presidenti finlandez Alexander Stubb dhe kryeministri norvegjez Jonas Gahr Støre marshuan përpara dhe zhvilluan një telefonatë me presidentin rus Vladimir Putin për të diskutuar rifillimin e afërt të procesit të paqes.
Edhe pse Stubb dhe Støre nuk kishin mandat për të folur në emër të Evropës – ata e bënë këtë si “udhëheqës të vendeve të tyre përkatëse” – propozimi i tyre i së martës e pozicionoi menjëherë dyshen nordike si bashkëbisedues të shquar.
Në njoftimin e saj, Kremlini tha se të tre udhëheqësit kishin “rënë dakord të mbanin kontakt të drejtpërdrejtë telefonik në të ardhmen”.
Ndërkohë, Komisioni Evropian dhe Këshilli Evropian po përgatisin një ekip të përbashkët zyrtarësh të lartë që do të dërgohen në raundin e ardhshëm të bisedimeve, që pritet të zhvillohet në Abu Dhabi në fillim të nëntorit. Data e saktë nuk është njoftuar ende.
Bjoern Seibert, shefi i fuqishëm i kabinetit të Presidentes së Komisionit Ursula von der Leyen, pritet të udhëheqë delegacionin.
“Ne jemi të përkushtuar fuqimisht jo vetëm për t’i dhënë fund luftës, por për të arritur paqe që do të jetë e drejtë dhe e qëndrueshme. Ky është qëllimi ynë dhe ky është qëndrimi që po mbrojmë në bisedimet në vazhdim”, tha një zëdhënës i Komisionit.
A është e rëndësishme që Brukseli tani po e deklaron hapur qëllimin e tij për të zhvilluar negociatat e ardhshme në një format shumëpalësh, që do të thotë se evropianët, ukrainasit, amerikanët dhe rusët do të ishin në të njëjtën tryezë dhe në të njëjtën kohë?
Kjo nuk ka ndodhur kurrë më parë në procesin e paqes. Deri më tani, ishin kryesisht SHBA-të ato që folën me Rusinë, me takime trepalëshe episodike që përfshinin edhe Ukrainën. (Kievi dhe Moska kanë një rrugë paralele për të liruar të burgosurit e luftës.)
Është edhe më e dukshme që Rusia nuk e ka refuzuar drejtpërdrejt pjesëmarrjen evropiane, siç ka bërë vazhdimisht në të kaluarën. Këtë herë, duket se e kërkon atë.
“Nuk mjafton të flasim vetëm me Kievin. Duhet të flasim me të gjithë Evropën, e cila e mbështet plotësisht Kievin”, tha javën e kaluar Yury Ushakov, ndihmësi i ngushtë i Putinit.
Konsensus i pakapshëm
Nëse duhet thyer izolimi diplomatik i vendosur në shkurt të vitit 2022 dhe duhet folur drejtpërdrejt me Rusinë, ka qenë prej kohësh një temë përçarëse midis udhëheqësve evropianë.
Debati doli në pah më herët këtë vit, kur Presidenti francez Emmanuel Macron dhe Kryeministrja italiane Giorgia Meloni bënë thirrje të njëpasnjëshme në favor. Ideja e emërimit të një të dërguari të posaçëm evropian nxori në pah një mori emrash të mundshëm.
Austria, Belgjika, Bullgaria, Republika Çeke, Luksemburgu dhe Sllovakia e miratuan gradualisht strategjinë, duke argumentuar se rreziqet ishin shumë të larta që Evropa të mungonte.
Në të kundërt, Gjermania, Polonia, Suedia, Danimarka dhe vendet baltike i rezistuan asaj, duke paralajmëruar se pozicionet e Rusisë mbetën po aq maksimaliste sa ditën e parë të luftës.
Mungesa e konsensusit u vu në dukje në qershor kur Presidenti i Këshillit Evropian António Costa hapi papritur një kanal komunikimi me Kremlinin. Vendimi i Costas shkaktoi reagime politike dhe u pezullua në mënyrë diskrete.
Telefonata Stubb-Støre me Putinin shkaktoi gjithashtu habi në disa kënde.
“Jam shumë skeptike në lidhje me këtë iniciativë të pavarur nga Norvegjia dhe Finlanda”, tha kryeministrja daneze Mette Frederiksen në një moment të rrallë të përçarjes nordike.
“Sinqerisht nuk e di se çfarë mendojnë se mund të arrihet me këtë.”
Presidenti polak, Donald Tusk, i këshilloi Stubb dhe Støre të jenë “vigjilentë” dhe të vazhdojnë me kujdes në angazhimin e tyre të ri me Putinin.
“Axhenda dhe interesat e Rusisë janë përcaktuar mjaft saktë dhe se duhet të ushqehet çdo iluzion në lidhje me arritjen e një marrëveshjeje”, tha Tusk.
Kishte një qëllim të qartë në paralajmërimet e tyre. Deklarata e Kremlinit, me referenca të përhershme ndaj “shkaqeve rrënjësore” të luftës dhe “politikave konfrontuese” të Evropës, nuk la asnjë dyshim se kërkesat maksimaliste të Rusisë ishin ende të paprekura.
Një kthesë për keq
Por gjërat nuk janë më siç ishin në qershor, kur Costa u qortua.
Në atë kohë, aleatët evropianë sapo kishin mbaruar një samit të suksesshëm të G7-ës në Francë, ku Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, premtoi të rivendoste sanksionet ndaj naftës ruse dhe të diskutonte licencat për raketat Patriot me Presidentin ukrainas, Volodymyr Zelenskyy.
Tani, ata janë të shokuar, ndërsa Trump arrin një marrëveshje për naftë me Putinin, heq sanksionet e hershme ndaj Rusisë, sulmon ashpër Zelenskyn dhe kërkon zgjedhje të reja në Ukrainë.
Kufizimet e papritura në përdorimin nga Kievi të teknologjisë Starlink dhe sistemit të paralajmërimit të hershëm, të dyja thelbësore për të mbrojtur veten, ndezën kambanat e alarmit. Brenda natës, u kristalizua skenari i frikshëm se Trump do ta shtyjë Ukrainën drejt një kapitullimi të tipit “merre ose lëre”.
Përkeqësimi i shpejtë i situatës i shtyu Stubb dhe Støre të organizonin me nxitim një raund të ri bisedimesh në Oslo. Pas takimit, Zelenskyy doli me një qëndrim të zbutur . Shpejtësia e Starlink dhe paralajmërimi i hershëm u rivendosën më pas.
Megjithatë, ankthi për kthesën e Trumpit ndaj Putinit mbetet dukshëm i lartë.
Zyrtarët evropianë kanë kuptuar se kontaktet midis Uashingtonit dhe Moskës janë më të gjera nga sa kishin menduar më parë.
Të dyja palët thuhet se po diskutojnë më shumë marrëveshje që përfshijnë asetet e Lukoil, teknologjinë bërthamore, Arctic LNG dhe, më kontroversja, rifillimi i tubacionit Nord Stream dhe lirimi i aseteve të palëvizshme ruse.
Për evropianët, qasja amerikane është thelbësisht e gabuar sepse injoron fiksimin e Putinit me pushtimin territorial, arsyen kryesore pse ai nisi pushtimin. Asnjë marrëveshje, sado fitimprurëse, nuk mund ta zëvendësojë shfarosjen e Ukrainës në mendjen e Putinit, thonë ata.
Një tjetër element që i shtohet ndjesisë së urgjencës është bllokada në Detin e Zi , e cila ka ndërprerë zinxhirët globalë të furnizimit, dhe dimri që po vjen në Ukrainë, të cilin Rusia planifikon ta bëjë të padurueshëm. Të dy krizat kërcënojnë të nxisin një valë migratore drejt Evropës.
Nevoja për të arritur një armëpushim, edhe nëse synon Detin e Zi dhe objektet energjetike, nuk ka qenë kurrë më urgjente që nga shkurti i vitit 2022. Putini me siguri do të kërkojë lehtësim të mëtejshëm të sanksioneve në këmbim të çdo gjëje që e konsideron një lëshim.
Kjo ndihmon në shpjegimin pse Evropa, pas muajsh hezitimi, tani është e gatshme të rrisë rolin e saj dhe të flasë drejtpërdrejt me Rusinë: të qenit në tryezë është bërë e domosdoshme për të mbrojtur pozicionin e Ukrainës, gjithnjë e më të brishtë; për t’iu kundërvënë qasjes amerikane, gjithnjë e më të guximshme; dhe për të mbrojtur interesin evropian, gjithnjë e më të lënë pas dore.
Støre tha aq sa e mbrojti vendimin e tij.
“Nëse dikush supozon se situata aktuale – ku komunikimi nga administrata amerikane me Moskën shërben si kanali i vetëm për të diskutuar Ukrainën jashtë Ukrainës – është e vetmja mënyrë, atëherë dikush ka të drejtë ta ketë këtë pikëpamje”, tha ai.
“Unë besoj se është e rëndësishme që të dëgjohen edhe zëra të tjerë.”